Cuộc đời vốn đâu phải là một cuộc đua

Có một thời gian, tôi nghĩ cuộc đời giống như một cuộc đua. Người ta bắt đầu học sớm hơn, tốt nghiệp sớm hơn, đi làm ở một công ty tốt hơn, kiếm được nhiều tiền hơn, mua được nhà, mua được xe rồi lập gia đình. Nhìn xung quanh, tôi dễ dàng có cảm giác rằng mình đang đứng ở đâu đó trên một đường chạy rất dài, và nếu không nhanh chân, tôi sẽ bị bỏ lại phía sau.

Nhưng càng trưởng thành, tôi càng nhận ra rằng câu hỏi quan trọng của cuộc sống có lẽ không phải là “Tôi đang đứng ở vị trí nào so với người khác?”, mà là “Tôi đang thực sự sống cuộc đời mà mình muốn sống hay chưa?”

“Cuộc đời vốn đâu phải là một cuộc đua” vì mỗi người có một điểm xuất phát, một hoàn cảnh và một đích đến khác nhau. Có người cần vài năm để tìm thấy công việc mình yêu thích, có người mất cả một thập kỷ mới hiểu mình thực sự muốn gì. Có người thành công rất sớm, nhưng cũng có người chỉ bắt đầu nở rộ khi đã bước sang tuổi 30, 40 hay thậm chí muộn hơn.

Nếu vậy, tại sao chúng ta phải vội vàng?

Cuộc đời không có một chiếc đồng hồ chung

Một trong những áp lực lớn nhất của con người hiện đại đến từ việc chúng ta luôn nhìn thấy tiến độ của người khác.

Một người bạn cùng tuổi đã mua nhà. Một người khác đã có vị trí quản lý. Một người khác nữa đã xây dựng được doanh nghiệp riêng. Trên mạng xã hội, chúng ta liên tục nhìn thấy những người trẻ kiếm được rất nhiều tiền, đi du lịch khắp nơi, có một cuộc sống tưởng như hoàn hảo. Từ đó, rất dễ hình thành cảm giác rằng mình đang chậm hơn.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang sử dụng cuộc đời của người khác làm chiếc đồng hồ để đo cuộc đời mình. Trong khi đó, mỗi người có một nhịp sống khác nhau. Có người ưu tiên sự nghiệp, có người coi trọng gia đình, có người muốn tự do, có người muốn khám phá thế giới, cũng có người chỉ mong có một cuộc sống bình thường và bình yên. Không có một thời điểm cố định nào mà tất cả mọi người đều phải đạt được một thành tựu giống nhau.

Ý nghĩa của câu “cuộc đời vốn đâu phải cuộc đua”

Câu nói này không có nguồn gốc rõ ràng từ một triết gia cụ thể. Nó giống một cách diễn đạt hiện đại để đúc kết một tư tưởng đã xuất hiện từ rất lâu trong triết học sống.

Trong tư tưởng Đạo giáo của Lão Tử, con người được khuyên nên thuận theo tự nhiên, không cưỡng cầu và không nhất thiết phải tranh giành với đời. Tinh thần ấy gần với tư tưởng “vô vi” – không phải là không hành động, mà là hành động thuận với quy luật thay vì cố ép mọi thứ phải diễn ra theo ý mình.

Triết học Khắc kỷ cũng đưa ra một cách nhìn tương tự ở một khía cạnh khác. Con người nên tập trung vào những gì mình có thể kiểm soát, thay vì quá bận tâm đến những thứ nằm ngoài khả năng của mình. Thành tựu của người khác, tốc độ của người khác hay cách xã hội đánh giá mình không hoàn toàn nằm trong quyền kiểm soát của chúng ta. Điều chúng ta có thể kiểm soát là mình đang làm gì, đang trở thành người như thế nào và đang sử dụng thời gian của mình cho điều gì.

Vì vậy, “cuộc đời không phải là cuộc đua” không có nghĩa là chúng ta ngừng cố gắng. Nó chỉ nhắc chúng ta rằng cố gắng không nhất thiết phải đồng nghĩa với chạy thật nhanh.

Có lẽ Gen Z đang bắt đầu nhìn cuộc sống theo một cách khác

Điều thú vị là tư tưởng này dường như đang trở nên gần gũi hơn với một bộ phận Gen Z.

Không thể nói rằng toàn bộ Gen Z đều không quan tâm đến tiền bạc hay thành tích. Thực tế vẫn có rất nhiều người trẻ đặt mục tiêu rất cao về thu nhập, sự nghiệp và địa vị. Nhưng bên cạnh đó, ngày càng nhiều người trẻ bắt đầu đặt những câu hỏi khác: Tôi có thực sự thích công việc này không? Tôi muốn sống ở đâu? Tôi muốn dành thời gian cho ai? Tôi có đang quá bận rộn để tận hưởng cuộc sống không? Thành công cuối cùng có ý nghĩa gì nếu bản thân không cảm thấy hạnh phúc?

Đây là một sự thay đổi đáng chú ý và khác biệt rất rõ với các thế hệ trước đó. Các thế hệ trước thường được thúc đẩy khá mạnh bởi một logic đơn giản: học thật tốt, kiếm một công việc ổn định, mua nhà, lập gia đình và tích lũy tài sản. Đó là một con đường hợp lý trong một xã hội mà sự ổn định tài chính là ưu tiên lớn. Nhưng Gen Z trưởng thành trong một thế giới khác. Họ chứng kiến tốc độ thay đổi của công nghệ, sự bất ổn của thị trường lao động, sự xuất hiện của kinh tế sáng tạo, làm việc từ xa và những hình thức nghề nghiệp mà trước đây chưa tồn tại. Khi con đường sự nghiệp không còn nhất thiết phải là một đường thẳng, khái niệm thành công cũng bắt đầu thay đổi.

Một người có thể không sở hữu căn nhà đầu tiên ở tuổi 25 nhưng lại dành vài năm để đi nhiều nơi, trải nghiệm những nền văn hóa khác nhau và hiểu rõ bản thân muốn gì. Một người khác có thể chấp nhận mức thu nhập thấp hơn để làm công việc mình yêu thích hoặc có nhiều thời gian hơn cho gia đình. Nhìn từ bên ngoài, họ có thể đang “chậm hơn”. Nhưng nếu đó là cuộc sống họ lựa chọn, liệu có thể nói họ đang thất bại?

Trải nghiệm cuộc sống cũng là một dạng thành tựu

Có lẽ chúng ta đã quá quen với việc đo lường cuộc sống bằng những thứ có thể nhìn thấy: thu nhập bao nhiêu, chức vụ gì, sở hữu tài sản gì, có bao nhiêu người biết đến mình.

Nhưng có những thứ quan trọng lại rất khó đo lường. Một người hiểu rõ bản thân hơn sau một chuyến đi dài. Một người học được cách yêu thương sau một mối quan hệ thất bại. Một người biết trân trọng gia đình hơn sau khi sống xa nhà. Một người tìm thấy điều mình thực sự muốn làm sau nhiều năm thử và sai. Những điều đó không xuất hiện trên bảng thành tích, nhưng chúng vẫn là một phần quan trọng của sự trưởng thành. Nếu coi cuộc đời là một cuộc đua, chúng ta sẽ luôn nhìn về phía trước và tìm cách vượt qua người khác. Nhưng nếu coi cuộc đời là một hành trình, chúng ta bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến những gì mình nhìn thấy trên đường đi và có lẽ đó mới là điều khiến cuộc sống trở nên có ý nghĩa.

Không chạy đua không có nghĩa là đứng yên

Tuy nhiên, tôi nghĩ câu “cuộc đời vốn đâu phải cuộc đua” cũng rất dễ bị hiểu sai.

Không phải vì cuộc đời không phải cuộc đua mà chúng ta có thể sống thiếu mục tiêu, thiếu kỷ luật hay mặc kệ tương lai. Một cuộc sống có ý nghĩa vẫn cần sự cố gắng, học hỏi và phát triển. Khác biệt nằm ở động cơ của việc phát triển. Có người cố gắng vì sợ mình thua người khá và có người cố gắng vì muốn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Khác biệt nằm ở trong tư tưởng của mỗi người chứ không phải hành động của họ, hai người này có thể cùng làm việc 10 tiếng mỗi ngày, nhưng một người đang chạy theo kỳ vọng của xã hội trong khi người kia đang xây dựng cuộc đời mà họ thực sự mong muốn.

Vì vậy, vấn đề không phải là chúng ta có tiến về phía trước hay không, mà là chúng ta đang tiến về đâu.

Cuối cùng, mỗi người có một cuộc đời để sống

Tôi nghĩ điều khó nhất của trưởng thành không phải là kiếm được thật nhiều tiền hay đạt được một vị trí thật cao. Đó là hiểu mình thực sự muốn gì và đủ bình tĩnh để không bị cuốn vào nhịp sống của người khác.

Có thể chúng ta sẽ đi chậm hơn một chút. Có thể sẽ mất nhiều thời gian hơn để tìm thấy con đường phù hợp. Nhưng chậm không đồng nghĩa với thất bại. Cuộc đời vốn đâu phải là một cuộc đua, bởi cuối cùng chẳng có chiếc huy chương nào được trao cho người cán đích sớm nhất. Điều còn lại sau nhiều năm có lẽ không phải là chúng ta đã vượt qua bao nhiêu người, mà là chúng ta đã sống được bao nhiêu, đã trải nghiệm những gì, đã hiểu bản thân đến đâu và có cảm thấy cuộc đời mình đáng sống hay không. Có lẽ thế hệ trẻ hôm nay đang bắt đầu đặt câu hỏi ấy sớm hơn.

Và biết đâu, đó không phải là dấu hiệu của một thế hệ thiếu tham vọng, mà là dấu hiệu cho thấy con người đang bắt đầu tìm kiếm một định nghĩa khác về thành công: không nhất thiết phải sống nhanh hơn người khác, chỉ cần sống đúng với cuộc đời của mình.